Έργα και δράσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου «Ο Άγιος Αθανάσιος»
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αγίου Κοσμά Γρεβενών «Ο Άγιος Αθανάσιος» εργάζεται για την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς του χωριού μας και για την ενημέρωση των απανταχού Αγιοκοσμιτών. Σε αυτή τη σελίδα συγκεντρώνονται τα έργα, οι δράσεις και οι εκδηλώσεις του Συλλόγου: το Λαογραφικό Μουσείο, η πλακόστρωση, το βιβλίο «Ντοπιολαλιές», το γήπεδο, το χορευτικό, τα παραδοσιακά τραγούδια, το εικονοστάσι του Βράγκα και όσα έγιναν χρόνο με το χρόνο από το 2007. Για την ιστορία και τις παραδόσεις του χωριού δείτε την αρχική σελίδα.
Λαογραφικό Μουσείο Αγίου Κοσμά


Το Λαογραφικό Μουσείο του Αγίου Κοσμά λειτουργεί από τον Ιούλιο του 2008 στην αίθουσα του Δημοτικού Σχολείου του χωριού. Δημιουργήθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο «Ο Άγιος Αθανάσιος» με την οικονομική βοήθεια της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Γρεβενών, και τα εγκαίνιά του έγιναν την Κυριακή 27 Ιουλίου 2008 από τον Νομάρχη Γρεβενών. Τα αντικείμενα του Μουσείου είναι δωρεές χωριανών και φίλων του Συλλόγου, τους οποίους ευχαριστούμε πολύ.
Ο επισκέπτης μπορεί να δει αντικείμενα –αγροτικά εργαλεία, οικιακά σκεύη, εργαλεία οικοτεχνίας, ρουχισμό, έγγραφα του αρχείου του σχολείου από το 1945 και παλιές φωτογραφίες– που αποτελούν μέρος του λαϊκού μας πολιτισμού. Επεξηγηματικά κείμενα και φωτογραφίες διευκολύνουν την ξενάγηση. Η συλλογή στοχεύει καταρχήν στη διάσωση των αντικειμένων από τη φυσική φθορά και την εγκατάλειψη, και η παρουσίασή τους στην ευαισθητοποίηση του επισκέπτη, που καλείται να προσεγγίσει τον λαϊκό πολιτισμό του τόπου μας και να διδαχτεί από αυτόν.
Τμήματα του Μουσείου
- Οικιακά σκεύη: χρησιμοποιούνταν για το φαγητό, το ψωμί, τον φωτισμό, την καθαριότητα και τη θέρμανση (ταψιά, κατσαρόλες, κουταλοπίρουνα, μπούκλες, κακάβια, σκαφίδια κ.ά.).
- Εργαλεία επεξεργασίας αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων: φουρλέτσκου για το μπάτζιο, γκούμια για το γάλα, καρδάρια, μυλόπετρες και άλλα.
- Οικοτεχνία (υφαντική και κεντήματα): φλοκάτα, κιλίμια, μαξιλάρια, ποδιές και φούστες, όλα μάλλινα με πολύχρωμες κλωστές, βαμμένα με φυτικές χρωστικές και υφασμένα από τις γυναίκες στην ανέμη, στο αδράχτι και στον αργαλειό.
- Παραδοσιακές φορεσιές: φορέματα, μεσοφόρια, κάλτσες ή τσιράπια, πατλίκια και κάπες, μάλλινα υφαντά και πλεγμένα στο χέρι.
- Αναπαράσταση δωματίου: το τζάκι, το κρεβάτι με τα σανίδια, ο σοφράς, η λάμπα πετρελαίου, η σαρμάντζα του μωρού και το σκαμνί.
- Αγροτικά και κτηνοτροφικά εργαλεία: ξυλάλετρο, διρμόνι, κάσκινο, δρεπάνια, παλαμαριά και άλλα, όλα χειροκίνητα και φτιαγμένα στο χέρι.
- Ασπρόμαυρες φωτογραφίες: φωτογραφίες από το 1927.
- Αρχείο του Δημοτικού Σχολείου: έλεγχοι και μαθητολόγια από το 1945.
Ο Σύλλογος ευχαριστεί τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Γρεβενών για την οικονομική βοήθεια στη δημιουργία του Μουσείου και στην πλακόστρωση, τον Δήμο Αγίου Κοσμά για την προβολή των εκδηλώσεων, καθώς και όλους τους χωριανούς και φίλους που παραχώρησαν εκθέματα, δώρισαν χρήματα ή προσέφεραν προσωπική εργασία.
Η πλακόστρωση προς το Λαογραφικό Μουσείο
Στις 10 Αυγούστου 2008 ολοκληρώθηκε η πλακόστρωση από τον κεντρικό δρόμο μέχρι την είσοδο του Λαογραφικού Μουσείου, έργο του Συλλόγου «Ο Άγιος Αθανάσιος».


Το Λαογραφικό Μουσείο Αγίου Κοσμά είναι προσωρινά κλειστό.
Ντοπιολαλιές (τα Τσιρακιώτικα)

Το βιβλίο «Ντοπιολαλιές – Λέξεις και φράσεις από την τοπική διάλεκτο της περιοχής μας» κυκλοφόρησε από τον Σύλλογο, συγχρόνως με τα εγκαίνια του Λαογραφικού Μουσείου την Κυριακή 27 Ιουλίου 2008. Βασίζεται σε χειρόγραφα που παραχωρήθηκαν δωρεάν στον Σύλλογο, ενώ την παραγωγή και τα πνευματικά δικαιώματα έχει ο Φιλοπρόοδος Σύλλογος Αγίου Κοσμά Γρεβενών «Ο Άγιος Αθανάσιος». Η εκτύπωσή του έγινε στα Γρεβενά.
Το γήπεδο

Το γήπεδο ποδοσφαίρου κατασκευάστηκε το 2008–2009 με χρηματοδότηση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Γρεβενών, ύστερα από αίτημα του Συλλόγου «Ο Άγιος Αθανάσιος», και εγκαινιάστηκε από τον Νομάρχη Γρεβενών στις 26 Ιουλίου 2009. Η έκταση παραχωρήθηκε δωρεάν από χωριανούς, τους οποίους ο Σύλλογος ευχαριστεί, ώστε να αποκτήσει το χωριό το δικό του γήπεδο ποδοσφαίρου.

Επίσκεψη στη Νομαρχία Γρεβενών
Στις 20 Μαΐου 2009 το Διοικητικό Συμβούλιο του Φιλοπροόδου Συλλόγου Αγίου Κοσμά «Ο Άγιος Αθανάσιος» επισκέφθηκε τον Νομάρχη Γρεβενών και του απένειμε τιμητική πλακέτα για την προσφορά του στον Σύλλογο. Μετά την απονομή έγινε συζήτηση για θέματα που αφορούν τον Σύλλογο και το χωριό, και ο Νομάρχης ήταν θετικός στα αιτήματα του Συλλόγου και υποσχέθηκε να βοηθήσει ξανά.
Το χορευτικό συγκρότημα του Συλλόγου
Το χορευτικό συγκρότημα δημιουργήθηκε τον Απρίλιο του 2009 από γυναίκες και κορίτσια του χωριού μας, που έρχονται από όλα τα μέρη της Ελλάδας όπου διαμένουν για να κάνουν πρόβες και να χορέψουν όταν χρειάζεται, εκφράζοντας την αγάπη τους για το χωριό και τη θέλησή τους να διαφυλάξουν τον τοπικό μας πολιτισμό, αναβιώνοντας τα έθιμα του τόπου. Η πρώτη εμφάνιση έγινε την Κυριακή του Θωμά, 26 Απριλίου 2009, στην αναβίωση του εθίμου του αποχαιρετισμού της Πασχαλιάς. Σήμερα το συγκρότημα, ύστερα από αίτημα του Συλλόγου προς τον Δήμο Αγίου Κοσμά, έχει τις δικές του τοπικές παραδοσιακές στολές.
| Ημερομηνία | Εμφάνιση του χορευτικού |
|---|---|
| Κάθε Δευτέρα του Πάσχα από το 2009 | Ο αποχαιρετισμός της Πασχαλιάς |
| Κάθε γιορτή του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού από το 2009 | Παραδοσιακή βραδιά |
| 16/1/2010 | Κοπή βασιλόπιτας του Συλλόγου Θεσσαλονίκης «Κοσμάς ο Αιτωλός», στην Αίθουσα Δυτικομακεδονικών Σωματείων |
| 8/5/2010 | Εκδήλωση του Ερυθρού Σταυρού Γρεβενών |
| 31/7/2011 | 1ο Φεστιβάλ Παραδοσιακών Χορών Βογατσικού |
| 10/9/2011 | Εκδηλώσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου Ελεύθερου Γρεβενών |
| 24/9/2011 | Εκδηλώσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου Νησελλίου Ημαθίας |
Παραδοσιακά τραγούδια από τον Άγιο Κοσμά Γρεβενών

Το CD ηχογραφήθηκε στις 10 Ιουνίου 2007 και κυκλοφόρησε στις 23 Αυγούστου 2007, στην εκδήλωση του Συλλόγου «Παραδοσιακή βραδιά» στην πλατεία του χωριού, παραμονή της γιορτής του Αγίου Κοσμά, όπου οι γυναίκες πρόσφεραν παραδοσιακές πίτες και ακολούθησε γλέντι με δημοτική ορχήστρα. Το κόστος της παραγωγής κάλυψαν η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Γρεβενών και ο Οργανισμός Πολιτιστικής Ανάπτυξης, και τα τραγούδια τα τραγούδησαν με μεγάλη προθυμία γυναίκες και άνδρες του χωριού. Η ηχογράφηση έγινε με τη συνεργασία μουσικολόγου και η επεξεργασία σε στούντιο της Κοζάνης. Τα τραγούδια του CD:
- Που ήσουν περιστερούλα μου
- Πέντε χρόνους γκιζίρουσα
- Της θάλασσας τα ψάρια
- Λούζεται τ’ αρχοντόπουλο
- Μας νύχτωσε μας βράδιασε
- Περνά το βλάμη
- Σήμερα Δέσπω Πασχαλιά
- Τράβα αέρα δροσερέ
- Κυρά Μπρατίμισσα
- Τώρα μαγιά τώρα δροσιά
- Ο Γιάννης φίδι σκότωσε
- Σε τούτο το σοφρά
- Καντήλι θε να γίνω στο παράθυρά σου
- Τρεις Τούρκοι τρεις γενίτσαροι
- Οι δύο άγιοι μάλωναν
- Φεγγάρι μου ψηλό
- Ψηλό βουνό ανέβαινα
- Κάτω στα δάσια πλατάνια
- Ένας νιουτσικός
- Απόψε δεν κοιμήθηκα
- Σε περιβόλι μπαίνω
Το βιβλίο με τα παραδοσιακά μας τραγούδια

Το βιβλίο γράφτηκε την άνοιξη του 2007 και κυκλοφόρησε στις 25 Ιουλίου 2007, στην εκδήλωση του Συλλόγου «Θεατρική βραδιά και παρουσίαση του βιβλίου» στην πλατεία του χωριού. Τα τραγούδια προέρχονται από προσωπικό αρχείο χωριανού, ενώ τα σχόλια βασίζονται στο βιβλίο «Λαογραφικά & Ιστορικά από τον Άγ. Κοσμά Γρεβενών» (έκδοση 1987). Χορηγοί της έκδοσης ήταν η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Γρεβενών και ο Οργανισμός Πολιτιστικής Ανάπτυξης.
Ένας μικρός τόμος από ένα μικρό χωριό της Δυτικής Μακεδονίας. Σαν σκάλισμα περίτεχνο σε φορούσι τζακιού ή σε πυξάρι. Ακούσματα παλιακά, λόγος και ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Τραγούδι και η σιγαλιά του αληθινού. Το πολλές φορές και με πολλές αφορμές καταφρονεμένο δημοτικό τραγούδι αντιστέκεται, μας μιλά ακόμα, μας ξεσηκώνει. Και αυτό γιατί είναι το αρχιτεκτονικό σχέδιο της ψυχής. Είτε στην πέτρα, είτε στο τραγούδι. Και στη ζωή.
Τα αποκριάτικα παραδοσιακά τραγούδια

Το CD με τα παραδοσιακά αποκριάτικα τραγούδια ηχογραφήθηκε στις 5 Μαρτίου 2008 και κυκλοφόρησε, μετά από πολλή σκέψη, στην 1η Μαρτίου 2009, στην εκδήλωση «Αποκριές 2009» στην πλατεία του χωριού, με τη χορηγία του Δήμου Αγίου Κοσμά. Η λαϊκή παράδοση πρέπει να παραμένει αναλλοίωτη στο πέρασμα του χρόνου, και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν πρόκειται για μουσική και τραγούδια που έρχονται από το παρελθόν και οδηγούν τον τοπικό πολιτισμό, μαζί με τις νέες γενιές, στο μέλλον.
Ίσως για τους ανθρώπους που δημιούργησαν την παράδοση, η γιορτή, το τραγούδι, ο χορός να ήταν ανάγκη. Κοιτάζοντας τον τρόπο ζωής των περασμένων χρόνων, βλέπουμε το τραγούδι να είναι εξάρτημα της τσάπας των γυναικών που δευτέριζαν, εξάρτημα του σφυριού των ανδρών που λάξευαν την πέτρα. Το σίγουρο είναι ότι καταφέραμε να ηχογραφήσουμε ένα σπάνιο πολιτιστικό γεγονός από ανθρώπους που χρόνο με το χρόνο λιγοστεύουν και θα χανόταν.
Λόγω του περιεχομένου τους, οι τίτλοι και οι στίχοι των αποκριάτικων τραγουδιών δεν δημοσιεύονται εδώ· τους στίχους τους βρίσκει κανείς στο ένθετο του CD.
Στο πανηγύρι του χωριού

Το CD «Στο πανηγύρι του χωριού – Δημοτικά τραγούδια της περιοχής μας» ηχογραφήθηκε στις 26 Απριλίου 2009 και κυκλοφόρησε στις 27 Ιουλίου 2009, σε παραγωγή του Συλλόγου. Οι μουσικοί το πρόσφεραν αφιλοκερδώς, με αγαπημένα τραγούδια των ανθρώπων του χωριού που χορεύονται σχεδόν πάντα στα πανηγύρια και στις εκδηλώσεις, γιατί μας θυμίζουν κάτι και κάποιον.
- 1.Μπεράτια και γυρίσματα: Μπαίνω μεσ’ τ’ αμπέλι, Γιατί μας κάνεις το μεγάλο, Κωσταντινιά, Άλφα βήτα και μια Γιώτα, Μωρή νταμπλαρωμένη, Δυο πουλάκια τα καημένα, Μη με κοιτάς στα μάτια, Βγήκα στη βασιλίτσα
- 2.Ηπειρώτικα: Γιάννη μου το μαντήλι σου, Στης πικροδάφνης τον ανθό
- 3.Κοντούλα Βλάχα
- 4.Κορίτσια που χορεύετε
- 5.Λόντζια
- 6.Ηπειρώτικα: Ντελή παπάς, Η Κατερίνα
- 7.Η Ζαχαρούλα
- 8.Ο Λούκας
- 9.Γυρίσματα: Δεν θέλω να δουλεύεις, Γρεβενιώτισσα, Δυο όμορφα κορίτσια, Χάιδω, Τον άνθρωπο το μερακλή, Μαχαίρι μαυρομάνικο
Το εικονοστάσι του Βράγκα
Το εικονοστάσι του Αγίου Ιωάννη χτίστηκε το 1928 από τον συγχωριανό μας μάστορα, πελεκάνο και γλύπτη Γεώργιο Βράγκα (1867–1933). Βρίσκεται έξω από τα Κοιμητήρια, δίπλα σε ένα υπεραιωνόβιο δέντρο ήμερης βελανιδιάς, στη διασταύρωση 400 μέτρα πριν από το χωριό.
| Πλάτος | 70 cm |
|---|---|
| Μήκος | 90 cm |
| Ύψος | 2,40 m (με τον Σταυρό 2,70 m) |

Η κατασκευή της κεραμοσκεπής και η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου έγιναν από τον Σύλλογο τον Ιούλιο του 2013, με την οικονομική βοήθεια των μελών και φίλων του χωριού, ενώ η μελέτη και ο σχεδιασμός ήταν ευγενική χορηγία συγχωριανού πολιτικού μηχανικού.


Η κεραμοσκεπή του Κοινοτικού Καταστήματος
Η αντικατάσταση της κεραμοσκεπής του Κοινοτικού Καταστήματος Αγίου Κοσμά έγινε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο «Ο Άγιος Αθανάσιος» τον Μάιο του 2013, με την οικονομική βοήθεια των μελών του Συλλόγου και φίλων του χωριού μας.


Οι εκδηλώσεις και οι δράσεις του Συλλόγου από το 2007
Κάθε χρόνο ο Σύλλογος οργανώνει έναν κύκλο εκδηλώσεων που ακολουθεί το ημερολόγιο του χωριού: κοπή βασιλόπιτας στις 18 Ιανουαρίου, απόκριες και κουλούμα, τον αποχαιρετισμό της Πασχαλιάς, το πανηγύρι τον Ιούλιο, τον εορτασμό του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στις 23 και 24 Αυγούστου, την έκδοση ημερολογίου και τη γουρνοχαρά στις 26 Δεκεμβρίου. Εκτός από αυτές, τα σημαντικότερα γεγονότα κάθε χρονιάς ήταν:
| Έτος | Κύρια έργα και εκδηλώσεις |
|---|---|
| 2007 | Αρτοκλασία του Αγίου Αθανασίου και εκλογή νέου Δ.Σ., παρουσίαση του βιβλίου με τα τραγούδια, θεατρική παράσταση με το Δημοτικό Θέατρο Γρεβενών, παιδική παράσταση, εκδρομή στην Έδεσσα και τη Νάουσα, παρουσίαση του CD με τα παραδοσιακά τραγούδια |
| 2008 | Καθαρά Δευτέρα, Πρωτομαγιά, έναρξη εργασιών για το γήπεδο, εκδρομή στα Ιωάννινα, εγκαίνια του Λαογραφικού Μουσείου, παρουσίαση του βιβλίου «Ντοπιολαλιές», πλακόστρωση, παρουσίαση DVD με ασπρόμαυρες φωτογραφίες |
| 2009 | Προμήθεια καζανιών για τις γουρνοχαρές, CD με τα αποκριάτικα τραγούδια, παγκάκια στο νεκροταφείο, βάψιμο κιγκλιδωμάτων στην πλατεία, κατασκευή και εγκαίνια του γηπέδου, CD με δημοτικά τραγούδια, εκδρομή στη Βεργίνα, ποδοσφαιρικοί αγώνες, 14 παραδοσιακές στολές για το χορευτικό, προσκύνημα στο Μέγα Δένδρο Αιτωλοακαρνανίας |
| 2010 | Ημερήσια εκδρομή στο Σούλι Θεσπρωτίας, πανηγύρι στις 26 Ιουλίου |
| 2011 | Διήμερη εκδρομή στην Πρέβεζα και τη Λευκάδα, συμμετοχή στο Φεστιβάλ Παραδοσιακών Χορών Βογατσικού και σε εκδηλώσεις άλλων συλλόγων |
| 2012 | Κοπή βασιλόπιτας, απόκριες, εορτασμός του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού |
| 2013 | Νέα κεραμοσκεπή στο Κοινοτικό Κατάστημα, παροχή WiFi, κεραμοσκεπή και διαμόρφωση χώρου στο εικονοστάσι του Βράγκα, εκδρομή στην Πάργα |
| 2014–2020 | Οι ετήσιες εκδηλώσεις: βασιλόπιτα, απόκριες και κουλούμα, αποχαιρετισμός της Πασχαλιάς, πανηγύρι, εορτασμός του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ημερολόγιο και γουρνοχαρά |

